काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले इरानमाथिको तेलसम्बन्धी प्रतिबन्ध ६० दिनका लागि अस्थायी रूपमा हटाएको घोषणा गरेको छ। सोमबार सार्वजनिक गरिएको यो निर्णयलाई अमेरिकी विदेश नीतिमा महत्वपूर्ण परिवर्तनका रूपमा हेरिएको छ, जसले इरानलाई आर्थिक रूपमा राहत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टका अनुसार स्विट्जरल्यान्डको ब्युर्गेनस्टकमा इरानसँग जारी वार्तामा भएको सकारात्मक प्रगतिका कारण प्रतिबन्धमा अस्थायी छुट दिइएको हो। उक्त निर्णयले अमेरिकी डलरमा इरानी तेल खरिद गर्न अनुमति दिनेछ, जसबाट इरानलाई अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय पहुँच विस्तार हुने न्यु योर्क टाइम्सले जनाएको छ।
उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले इरानले संयुक्त राष्ट्रसंघका निरीक्षकहरूलाई आफ्नो आणविक केन्द्रहरूको निरीक्षण गर्न अनुमति दिन सहमति जनाएको दाबी गरेका छन्। उनले यसलाई “महत्वपूर्ण उपलब्धि” भन्दै इरानको सम्भावित आणविक हतियार कार्यक्रम अन्त्यतर्फको पहिलो कदम भएको बताएका छन्।
राष्ट्रपति ट्रम्पले पनि सामाजिक सञ्जालमार्फत इरानले भविष्यमा व्यापक निरीक्षण स्वीकार गर्ने दाबी गरेका छन्। तर इरानी पक्षले भने कुनै नयाँ प्रतिबद्धता नगरेको स्पष्ट पारेको छ।
इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघेईले आणविक निरीक्षणसम्बन्धी सहकार्य हाल कायम रहेको प्रक्रियाअनुसार नै हुने बताएका छन्। संयुक्त राष्ट्रसंघअन्तर्गतको अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीले भने यस विषयमा तत्काल कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन।
यसैबीच, भान्सले लेबनान र स्ट्रेट अफ होर्मुजमा तनाव कम गर्न नयाँ संवाद संयन्त्र स्थापना भएको जानकारी दिएका छन् । उनका अनुसार अमेरिका–इरान वार्ताले अन्तिम शान्ति सम्झौताका लागि बलियो आधार तयार गरेको छ । वार्तामा मध्यस्थता गरिरहेका कतार र पाकिस्तानले पनि सकारात्मक प्रगति भएको जनाएका छन्।
यदि आणविक निरीक्षण पुनः सुरु भई अमेरिकी प्रतिबन्धहरू थप खुकुलो बनाइएमा, सन् २०१५ मा अमेरिका र इरानबीच भएको आणविक सम्झौताका केही महत्वपूर्ण प्रावधान पुनः कार्यान्वयन हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ। ट्रम्पले सन् २०१८ मा उक्त सम्झौताबाट अमेरिका बाहिरिएको घोषणा गरेका थिए।
यता, इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम शान्तिपूर्ण र नागरिक प्रयोजनका लागि मात्र रहेको दाबी गर्दै आएको छ । इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेशकियानले हालै युरेनियम संवर्धन गर्ने अधिकारबाट पछि नहट्ने बताएका थिए।
गत साता अमेरिका र इरानबीच भएको समझदारीअनुसार इरानले उच्च संवर्धित युरेनियमको भण्डारको निगरानीमा कमजोर बनाउने सहमति जनाएको छ । साथै, अमेरिकी प्रशासनले इरानको तेल उद्योगमाथिको प्रतिबन्ध अस्थायी रूपमा हटाउने प्रतिबद्धता पनि व्यक्त गरेको छ।
अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयले सोमबार इरानी तेलको उत्पादन, ढुवानी र बिक्रीलाई अनुमति दिने ६० दिने लाइसेन्स जारी गरेको छ । यसले इरानलाई वर्षौंदेखि छुटमा तेल बेच्नुपर्ने अवस्थाबाट केही राहत मिल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
इरानी अधिकारीहरूका अनुसार स्विट्जरल्यान्डमा भएको वार्तामा विदेशमा रोक्का गरिएका करिब २४ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरका सम्पत्तिमा पहुँचको विषयमा पनि प्रगति भएको छ। यद्यपि अमेरिकी पक्षले त्यसबारे औपचारिक पुष्टि गरेको छैन।
उपराष्ट्रपति भान्सले भविष्यमा इरानी सम्पत्ति मुक्त गरिएमा त्यसलाई अमेरिकी कृषि उत्पादन खरिदमा मात्र प्रयोग गर्न पाइने र अन्य प्रयोजन, विशेषगरी आतंकवादको वित्तपोषणमा प्रयोग गर्न नपाइने बताएका छन्।
दुवै पक्षले आगामी ६० दिनभित्र अन्तिम सम्झौतामा पुग्ने लक्ष्य राखेका छन्। त्यसका लागि अमेरिका र इरानका प्राविधिक टोलीहरूबीच थप छलफल स्विट्जरल्यान्डमै जारी रहने जनाइएको छ।
