नयाँदिल्ली। कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) को प्रयोग बढेसँगै विश्वभर सेमिकन्डक्टर अर्थात् चिपको माग तीव्र भइरहेका बेला भारतले घरेलु चिप उत्पादन र आपूर्ति शृंखला विकासलाई प्राथमिकतामा राख्दै ठूलो लगानी योजना अघि बढाएको छ।
भारतले सन् २०२१ मा सुरु गरेको पहिलो चरणको सेमिकन्डक्टर मिसनका लागि करिब ८ अर्ब अमेरिकी डलर छुट्याएको थियो। यस वर्ष स्वीकृत दोस्रो चरणमा थप १३ अर्ब ५० करोड अमेरिकी डलर लगानी गर्ने योजना अघि सारिएको छ। भारतले यसमार्फत चिप उत्पादनदेखि आवश्यक सामग्री र उपकरणसम्मको घरेलु आपूर्ति शृंखला विस्तार गर्न खोजेको छ।
सेमिकन्डक्टर उद्योगको विस्तारमा एआईको बढ्दो माग प्रमुख कारण बनेको भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले बताएका छन्। बिहीबार आयोजित ‘सेमिकन इन्डिया २०२६’ को उद्घाटनमा मोदीले पछिल्लो दुई वर्षमा विश्वको सेमिकन्डक्टर बजार २० प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको र त्यसमा एआईबाट सिर्जित मागको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको बताएका थिए।
मोदीले सेमिकन्डक्टर उद्योगमा मेमोरीलाई प्रोसेसरको नजिक ल्याउने, धेरै चिपलाई एउटै प्रणालीका रूपमा काम गराउने, ठूलो मात्रामा तथ्यांकलाई ढिलाइबिना स्थानान्तरण गर्ने तथा ताप र ऊर्जाको व्यवस्थापनजस्ता चुनौती रहेको बताएका थिए। उनले विश्वलाई नयाँ र भरपर्दा उत्पादन केन्द्र आवश्यक रहेकाले भारत त्यसका लागि आफूलाई तयार गरिरहेको दाबी गरे।
भारतको चिप उद्योग विस्तार योजनाले जापान, अमेरिका लगायतका प्रविधि कम्पनीलाई समेत आकर्षित गर्न थालेको छ। चिप उत्पादनका लागि आवश्यक उपकरण तथा सामग्रीमा बलियो उपस्थिति रहेको जापानी कम्पनी फुजीफिल्मले गुजरातमा चिप उत्पादनका क्रममा अशुद्धता हटाउन प्रयोग हुने रसायन उत्पादन गर्ने प्लान्टमा लगानी गर्ने योजना सार्वजनिक गरेको छ।
अमेरिकी सेमिकन्डक्टर उपकरण निर्माता एप्लाइड मटेरियल्सले पनि भारतमा आगामी १० वर्षमा ५ अर्ब अमेरिकी डलर लगानी गर्ने घोषणा गरेको छ। यसले भारतमा चिप उत्पादनसँगै त्यसका लागि आवश्यक उपकरण र सामग्री उत्पादनको आधारसमेत विस्तार हुने संकेत गरेको छ।
भारतले अहिले चिप उत्पादनको सम्पूर्ण आपूर्ति शृंखला देशभित्र विकास गर्ने प्रयास गरिरहेको छ। सेमिकन्डक्टर उत्पादनका लागि अत्याधुनिक प्रविधि, उपकरण, रसायन, पानी, ऊर्जा तथा दक्ष जनशक्तिको आवश्यकता पर्ने भएकाले भारतले उत्पादन केन्द्रसँगै सहायक उद्योगमा समेत लगानी आकर्षित गर्न खोजेको छ।
यसैबीच भारतको टाटा समूह पनि सेमिकन्डक्टर उद्योगमा महत्वपूर्ण लगानीकर्ताका रूपमा अघि बढिरहेको छ। टाटा समूहको होल्डिङ कम्पनी टाटा सन्सले एन। चन्द्रशेखरनलाई थप पाँच वर्षका लागि अध्यक्षमा पुनर्नियुक्त गरेको विषयले पनि समूहको आगामी रणनीतिमा चासो बढाएको छ।
टाटा सन्सको अध्यक्ष पुनर्नियुक्तिसम्बन्धी निर्णयलाई टाटा ट्रस्ट्सले कानुनी रूपमा अमान्य रहेको दाबी गरेको छ। यस विषयमा आगामी कदम के हुन्छ भन्नेमा पनि उद्योग क्षेत्रमा चासो देखिएको छ।
एआईमा आधारित प्रविधिको विस्तारसँगै उच्च क्षमताका प्रोसेसर, मेमोरी र अन्य चिपको माग बढ्दै गएको अवस्थामा भारतले यही अवसरलाई उत्पादन केन्द्र विकास गर्ने रणनीतिसँग जोडेको छ। यसले भारतलाई विश्वव्यापी सेमिकन्डक्टर आपूर्ति शृंखलामा स्थापित गर्ने उद्देश्यसहित ठूलो सरकारी तथा निजी लगानी आकर्षित गरिरहेको देखिन्छ।
